Chuyển dịch sang vận tải xanh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp quan trọng nhằm duy trì tăng trưởng, giảm chi phí và hưởng tới mục tiêu phát triển bên vững.

Một trăm năm trước đây, Ban kiến trúc (Section d'Architecture) Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (l'École des Beaux- Arts de l'Indochine-EBAI) tuyển sinh khóa sinh viên kiến trúc đầu tiên ở Việt Nam. Bài viết này xem xét sự biến đổi vị thế xã hội của người kiến trúc sư (KTS) Việt Nam trong suốt một thế kỷ qua, từ những người thợ thủ công vô danh của cộng đồng đến tầng lớp trí thức tinh hoa của xã hội. Xuyên suốt các giai đoạn lịch sử, từ thời kỳ thuộc địa, kinh tế kế hoạch hóa cho đến bối cảnh mở cửa, vai trò của người thiết kế đã dịch chuyển linh hoạt giữa hình ảnh trí thức dẫn thân, chuyên gia kỹ thuật của thể chế cho đến những con người đa năng trong nền kinh tế thị trường. Trong tiến trình chuyên nghiệp hóa đó, di sản đào tạo từ EBAI với trọng tâm là năng lực lý luận, trật tự củ pháp và tư duy bố cục vẫn tồn tại như một phương pháp luận xuyên suốt, giúp giỏi nghề thích nghi và định hình gương mặt thời đại trước những biến động về thể chế và tư duy xã hội.

Hành trình đào tạo Kiến trúc sư (KTS) tại Việt Nam, từ những ngày đầu độc lập đến nay, luôn là một dòng chảy không ngừng nghỉ giữa việc giữ gìn bản sắc và tiếp nhận tinh hoa thế giới. Trong kỷ nguyên số hóa và hội nhập quốc tế, công tác đào tạo KTS đang đứng trước những thách thức mới, đòi hỏi sự thay đổi căn bản về cả triết lý lẫn phương pháp giảng dạy để hưởng tới một tương lai phát triển bền vững.

Bài báo phân tích vai trò kiến trúc của nhà ga Metro trong mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD) tại Hà Nội và TP.HCM, đặt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và kỳ vọng hệ thống Metro trở thành xương sống cấu trúc không gian đô thị. Bằng phương pháp phân tích hình thái không gian (Space Syntax), khảo sát hiện trường và so sánh với các mô hình TOD quốc tế điển hình, nghiên cứu chỉ ra rằng: (1) Thiết kế nhà ga Metro tại Việt Nam trong giai đoạn đầu triển khai chủ yếu tập trung vào đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành, chưa chú trọng đến chiều kích không gian công cộng; (2) Các chỉ số kết nối không gian (connectivity, integration) của nhà ga còn ở mức thấp so với tiêu chuẩn TOD tiên tiến - đây là đặc điểm phổ biến ở giai đoạn đầu xây dựng Metro tại các đô thị đang phát triển; (3) Khung khí hậu nhiệt đới ẩm và văn hóa sử dụng không gian bán ngoài trời của đô thị Việt Nam có nhiều tiềm năng được khai thác và tích hợp sâu hơn vào thiết kế trong các tuyến tiếp theo. Từ đó, bài báo đề xuất một khung nguyên tắc thiết kế nhà ga Metro theo hướng "hiện đại hóa bản địa" - Coi nhà ga như một thiết chế không gian công cộng đa tầng, đồng thời mang bản sắc địa phương đặc trưng.

Trong hơn ba thập kỷ qua, đô thị hóa nhanh đã tạo sức ép lớn lên hệ thống di sản đô thị Việt Nam, từ phố cổ, khu phố cũ, làng nghề, di sản tôn giáo - tín ngưỡng đến di sản cảnh quan và công nghiệp. Dưới áp lực phát triển hạ tầng, nhà ở, bất động sản, du lịch đại trà và thương mại hóa, nhiều khu di sản bị đẩy vào hai cực: Hoặc bị phá bỏ để nhường chỗ cho các dự án mới, hoặc bị “bảo tàng hóa”, tách khỏi đời sống kinh tế - xã hội đương đại. Ở tầm thể chế, Nghị quyết số 06-NQ/TW (2022) định hướng phát triển hệ thống đô thị theo hướng xanh, thông minh, giàu bản sắc; Nghị quyết số 57-NQ/TW (2024) nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như động lực phát triển mới; trong khi Nghị quyết số 33-NQ/TW (2014) coi văn hóa và di sản vừa là nền tảng, vừa là một động lực của phát triển bền vững. Bối cảnh đó đặt ra một yêu cầu kép: Vừa phải gìn giữ, phát huy di sản và bản sắc, vừa thúc đẩy đô thị xanh - thông minh, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Bài viết đề xuất tiếp cận “kiến tạo địa điểm di sản và không gian sáng tạo" như một cách tiếp nối di sản với tương lai đô thị xanh - thông minh ở Việt Nam, coi đây là “hạt nhân mềm” trong cấu trúc đô thị bền vững.