Bối cảnh chuyển đổi số - gắn với quy hoạch đô thị thông minh, dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, đang góp phần chuyển dịch mô hình từ quy hoạch Truyền thống sang quy hoạch thông minh. Trong đó, “Bản sao số" (Digital Twin) đang được xác định là mục tiêu lớn nhằm tăng cường công tác quản lý đô thị được hiệu quả. Việt Nam ban hành Nghị định 269/2025/NĐ-CP là khung pháp lý toàn diện nhằm thiết lập nền tảng cho việc phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam một cách bền vững. Nghiên cứu và khai thác Trí tuệ nhân tạo (AI/GenAl) vào tạo lập văn hóa, bản sắc quy hoạch là một trong những thách thức lớn khi yêu cầu của bản sao số đòi hỏi dựa vào dữ liệu chi tiết và đòi hỏi sự chính xác. Bài báo mong muốn tiếp cận một số quan điểm ứng dụng công nghệ rong xây dựng bản sao số và chỉ ra những vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh thực tiễn, đề xuất hướng li phù hợp trong thời gian tới.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, Việt Nam đang đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan, đặt ra thách thức lớn đối với môi trường sống và sức khỏe con người, đặc biệt tại các đô thị có mật độ xây dựng cao. Kiến trúc, với vai trò là lớp trung gian giữa con người và môi trường, cần được tái tư duy theo hướng thích ứng, trong đó thông gió đóng vai trò then chốt. Nghiên cứu này phân tích sự chuyển dịch từ thông gió tự nhiên thụ động trong kiến trúc truyền thống Việt Nam sang các mô hình thông gió hỗn hợp (Hybrid Ventilation) và thông gió thông minh ứng dụng công nghệ số. Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích lý thuyết, tổng hợp kinh nghiệm thực tiễn với phân tích dữ liệu từ các đồ án và công trình đạt Giải thưởng Kiến trúc Xanh Việt Nam giai đoạn 2017-2025. Kết quả cho thấy: Tư duy thiết kế đã chuyển từ ưu tiên hình thức và giải pháp chủ động sang tiếp cận lấy con người và sức khỏe làm trung tâm. Bài báo khẳng định thông gió trong kiến trúc đương đại không còn là một giải pháp kỹ thuật đơn lẻ mà là một “phương trình cân bằng đa nghiệm”, đòi hỏi sự cân bằng giữa vi khí hậu, chất lượng không khí trong nhà, chiếu sáng tự nhiên và năng lượng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hưởng tiếp cận kết hợp tri thức kiến trúc truyền thống với ứng dụng công nghệ thông minh, nhằm kiến tạo không gian sống bền vững, an toàn sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số tại Việt Nam.

Bài viết đặt câu hỏi về bản chất lý luận của kiến trúc trong bối cảnh phát triển các không gian công nghiệp văn hoá (CNVH) tại Hà Nội. Nghiên cứu xây dựng một khung lý luận ba trục, dựa trên: Lý thuyết sản xuất không gian xã hội (Lefebvre, 1991), Phê bình thẩm mỹ hoá đô thị (Zukin, 1982) và Địa lý quan hệ về bản sắc nơi chốn (Massey, 1991) nhằm đặt nền tảng lý luận cho thiết kế không gian sáng tạo ở Hà Nội. Lập luận trung tâm là: Kiến trúc của không gian sáng tạo không đơn giản là bài toán công năng hay thẩm mỹ, mà là một “Diễn ngôn văn hoá”, nơi hình thức vật chất hoá các tương quan quyền lực, ký ức và tưởng tượng đô thị.

Bài báo phân tích chiến lược phát triển hệ thống giao thông đường thủy công cộng (Navibus) cho đô thị Đà Nẵng, nhằm giải quyết áp lực ùn tắc đường bộ và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Dựa trên phân tích SWOT và bài học kinh nghiệm từ Lyon (Pháp), Bangkok (Thái Lan) và TP.HCM, nhóm tác giả đề xuất các giải pháp tái cấu trúc giao thông thủy, phân định rõ Navibus (vận tải trục chính, tốc độ cao, hoạt động như Metro) và Phà đô thị (vận tải cự ly ngắn, thay thế cầu). Đồng thời đề xuất thiết lập 03 tuyến chiến lược: Tuyến đô thị trung tâm (sông Hàn), Tuyến hành lang phát triển du lịch (sông Cổ Cò) và Tuyến xương sống vùng (sông Thu Bồn) với các giải pháp kỹ thuật: Sử dụng công nghệ tàu hai thân với động cơ Điện/Hybrid để thích ứng thủy văn và giảm phát thải; đề xuất tích hợp vé đa phương thức và phát triển đô thị theo định hưởng giao thông (TOD) để thu hút nguồn lực xã hội hóa.

Trong bối cảnh các đô thị lớn đang chuyển dịch từ mô hình phát triển dựa trên mở rộng không gian sang phát triển theo chiều sâu, di sản kiến trúc ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh quan trọng cho sáng tạo và tái sinh đô thị. Thay vì tiếp cận di sản kiến trúc thuần túy như những đối tượng bảo tồn tĩnh, bài báo đề xuất cách nhìn di sản như một dạng “hạ tầng mềm" của thành phố sáng tạo, nơi các giá trị lịch sử, không gian và ký ức đô thị có thể được tái kích hoạt thông qua mô hình tái sử dụng thích nghi (adaptive reuse). Dựa trên khung lý thuyết về thành phố sáng tạo, kinh tế sáng tạo và bảo tồn thích ứng, bài báo phân tích vai trò của di sản kiến trúc trong quá trình tái sinh đô thị và làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa bảo tồn di sản và phát triển đô thị đương đại. Trên cơ sở đó, nghiên cứu trường hợp Vieux-Port (Old Port) - Montréal (Québec, Canada) được lựa chọn như một trường hợp tham chiếu quốc tế tiêu biểu, minh họa cách thức di sản cảng - công nghiệp được chuyển hóa thành nền tảng không gian cho các hoạt động sáng tạo, văn hóa và không gian công cộng trong một chiến lược phát triển đô thị dài hạn. Từ trường hợp Vieux-Port, bài báo rút ra các bài học mang tính chuyển giao cho các đô thị lớn của Việt Nam như Hà Nội và TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của tái sử dụng thích nghi, quản trị đa tác nhân và tiếp cận di sản như một nguồn lực chiến lược trong quá trình xây dựng thành phố sáng tạo và phát triển đô thị bền vững.